Schrijven was voor Hanny Alders, zoals zij optekende in In het spoor van de troubadour, de manier om haar twee grote passies - reizen en geschiedenis - te combineren. Het is dus niet toevallig dat mijn boeken zich altijd afspelen in het verleden en meestal ook in het buitenland. Het schrijven maakte het reizen bovendien noodzakelijk. Om het decor waartegen een roman zich afspeelt, in beeld te kunnen brengen, moet je er zelf geweest zijn, zo was haar vaste overtuiging. Naar nu bekend is geworden, is zij vorige week donderdag overleden, 64 jaar oud.

Gouden Ezelsoor

In 1987 debuteerde de in 1946 in Rotterdam geboren Alders bij Conserve met de historische roman Non nobis, die werd bekroond met het Gouden Ezelsoor voor het meest succesrijke debuut van het jaar. Veertien jaar had zij gewerkt aan deze omvangrijke roman, waarvan inmiddels zeven drukken zijn verschenen. Binnen de contouren van de historische realiteit vertelt ze daarin over de ondergang van de Tempelorde via de meeslepende avonturen van Richard de Bastaard, een fictieve Engelse Tempelier. Dat geeft meer mogelijkheden om vrijer met je verbeelding om te gaan en om de personages menselijker voor te stellen. De tragiek komt daardoor scherper tot uitdrukking, zei ze daarover. Werkelijkheid en verbeelding vermengde ze ook in een novelle uit 1988: Waarom vraag je me te zingen?, de levensgeschiedenis van een man die in 818 op zijn achtste door zijn vader aan een klooster is afgestaan.

Troubadour

Een andere passie van Alders was de muziek, vooral die uit de middeleeuwen en de Renaissance. Die passie heeft zij kunnen uitleven in Marcabru (1992), de vie romancée van een 12de-eeuwse joglar (een Occitaans woord voor speelman). De circa veertig verzen die van hem zijn overgeleverd, heeft zij in een eigen vertaling door het verhaal geweven. Nu geldt hij als een van de voornaamste troubadours uit de middeleeuwen, maar in de jaren tussen 1130 en 1150, toen hij Aquitanië, Gascogne en Castilië met verzen geselde, werd hij een lasteraar genoemd. Hij sprak immers kwaad van de vrouwen en de liefde. Hij hekelde vooral de hoofse opvatting van de liefde die aan ontrouw en bedrog een modieuze allure verleende. Zijn stijl (waarin rijm, versmaten, de lengte en het aantal van de strofen en de melodie één geheel vormden) zou school maken onder de naam Trobar clus: gesloten dichten. Wie geïnteresseerd is in geschiedenis, kan aan de roman zijn hart ophalen: een kleurrijk, levendig verteld en spannend relaas van een hartstochtelijk mens in een bewogen tijd.

Hoofse liefde

De hoofse opvatting van de liefde dook op rond het jaar 1100, in Aquitanië, in het zuidwesten van Frankrijk. Inspirator daarvan was Willem VII, de graaf van Poitiers en negende hertog van Aquitanië, een moedig en intelligent man die aanvankelijk echter gold als de grootste vrouwenverleider die ter wereld ooit bestond. Hij was niet de eerste edelman die dichtte over de liefde, maar omdat er van zijn voorgangers niets bewaard is gebleven, geldt hij als de eerste troubadour. Met zijn verzen had hij aanvankelijk slechts één intentie, schrijft Alders in In het spoor van de troubadour (2002): de dames behagen. Nadat hij was teruggekeerd van een kruistocht naar het Heilig Land, waar hij met de Arabische cultuur in aanraking was gekomen, was het echter afgelopen met die speelse verzen. Daarvoor in de plaats kwam fijnbesnaarde poëzie met een volslagen nieuw inzicht: een man kan de liefde van een vrouw niet eisen, zij moet die vrijwillig schenken. De hoofse liefde was geboren.

Katharen

In het spoor van de troubadour was niet haar eerste reisboek. Haar roman De volmaakte ketter (1999), over een ridder die op kruistocht gaat tegen de Katharen maar spoedig merkt dat hij hen niet als vijand kan zien, inspireerde haar tot In het spoor van de Katharen (eveneens 1999), het verslag van een reis door de Languedoc. In de geschiedenis van die streek heeft de middeleeuwse ketterse beweging een grote rol gespeeld. Wie waren deze Goede Christenen, zo vroeg zij zich af, dat Rome het nodig vond hun cultuur volledig weg te vagen. Een reis door het Spanje van de Islam beschreef zij in In Het spoor van de Moor (2004), tegelijk een reisgids en een geschiedenis van de wisselwerking tussen culturen, van bloei en verval van de cultuur van de Moren in Spanje.

Hollandse Leonardo da Vinci

In Jan van Scorel : een leven in schetsen (1995) vertelde Alders het levensverhaal van deze Hollandse Leonardo da Vinci (1495-1562), een ambitieuze, energieke, nuchtere Noord-Hollander die als schilder Nederland introduceerde in het gedachtegoed van de Renaissance. Maar tegelijk was hij waterbouwkundige en architect en durfde hij het aan de Zijpe, een kweldergebied ten noorden van Schoorl, droog te leggen. Door zijn contacten met tijdgenoten, met grote en kleinere machthebbers en intellectuelen, kon hij uitgroeien tot een succesrijk man. Over die contacten, over wat ze betekenden voor zijn carrière en in zijn persoonlijk leven, schreef Alders in haar biografische roman. Tegelijk geven die relaties een beeld van de tijd waarin hij leefde.

Laatste boek

Medio oktober verschijnt bij Conserve nog een laatste boek van Alders: De kopiist : een mysterie in Arabisch Cordoba, een roman die is gesitueerd in de tiende eeuw wanneer het grootste deel van Spanje al ruim twee eeuwen wordt geregeerd door Arabieren. In Cordoba, de stad waar de kalief zetelt, leidt de kopiist Fadl een rimpelloos bestaan. Tot hij een document in handen krijgt dat zijn hele leven op zijn kop zet en hij alles verliest wat hem lief is. Toch lukt het hem om een geheim te ontsluieren dat diep in het hart van het oude paleis in de stad verborgen ligt.

Tekst en copyright: Jef van Gool / Literatuurplein

• Hanny Alders, Waarom vraag je me te zingen
  Het verhaal van de monnik Godeschalk die als kleine jongen omstreeks 818 door zijn ouders aan een klooster geschonken wordt en sindsdien een 'gekerkerd bestaan' leidt.
  (Boeknummer a135769)

• Hanny Alders, Marcabru
  Geromantiseerde levensbeschrijving van de 12e eeuwse Occitaanse dichter die zijn hoogtijdagen beleefde aan het hof van de door hem zeer bewonderde Hertog Willem van Aquitanië.
  (Boeknummer a221857)

• Hanny Alders, Jan van Scorel
  Het leven van de Nederlandse schilder (1495-1562) tegen de achtergrond van zijn tijd.
  (Boeknummer a143448)

• Hanny Alders, In het spoor van de Katharen
  Reisbeschrijving over de Languedoc, een streek met een bewogen geschiedenis waarin de beweging van de Katharen een grote rol heeft gespeeld. De Katharen hebben geen kerken, kloosters of andere kunstschatten achtergelaten, alleen de sporen van de oorlog die een bloeiende samenleving ruïneerde en een cultuur wegvaagde. Op haar reis komt de schrijfster onder meer in Bézier, Carcassonne, Montségur en Les Mas Saintes Puelles.
  (Boeknummer a355076)

• Hanny Alders, De volmaakte ketter
  De wederwaardigheden van een ridder die tegen de Katharen op kruistocht gaat en spoedig merkt dat hij deze mensen niet als vijand kan zien.
  (Boeknummer a151071)